Prawo dla anestezjologów

Nie każda pisemna zgoda na wykonanie zabiegu lekarskiego jest ważna!

Zgoda na wykonanie zabiegu operacyjnego lub czynności diagnostycznej podwyższonego ryzyka wyrażana jest często w sposób ogólny z pominięciem szczegółowych informacji dotyczących zabiegu. Zgoda wyrażona w taki sposób jest wadliwa, co pociąga za sobą ryzyko odpowiedzialności karnej i cywilnej lekarza za leczenie pacjenta bez zgody w ogóle!

W myśl artykułu 34 ust. 1 ustawy o zawodzie lekarza lekarz może wykonać zabieg operacyjny lub czynność diagnostyczną podwyższonego ryzyka, jeśli pacjent wyrazi pisemną zgodę. Warto podkreślić, że zapis dotyczący wyrażania pisemnej zgody na zabieg dotyczy osób pełnoletnich i nieubezwłasnowolnionych. Wynika to z faktu, że tylko tacy pacjenci mogą samodzielnie wyrażać zgodę na podjęcie w stosunku do nich czynności leczniczych.

Przez zabieg lekarski należy rozumieć wszelkie czynności związane z naruszeniem integralności cielesnej pacjenta lub ingerencją w jego ciało. Do zabiegów lekarskich należy również zaliczyć czynności diagnostyczne podwyższonego ryzyka, których wynikiem są często niekorzystne dla pacjenta następstwa lub powikłania. Jako czynności diagnostyczne podwyższonego ryzyka trzeba traktować m.in. bronchoskopię i koronarografię.

Wyrażenie zgody na zabieg lekarski musi być poprzedzone uzyskaniem przez pacjenta pełnej i dostępnej informacji dotyczącej rodzaju zabiegu, alternatywnych metod leczenia oraz typowych dających się przewidzieć następstw i ewentualnych powikłaniach planowanej czynności (art. 31 ust. 1 ustawy o zawodzie lekarza).

W kwestii udzielania informacji pacjentom wypowiedział się także Sąd Najwyższy, który orzekł, że pacjent ma prawo żądać od lekarza informacji, a także uzyskać informację nawet wówczas, gdy nie dopomina się swoich praw (orzeczenie SN z 14 listopada 1972 r., I CR 463/72).

Po powzięciu przez pacjenta wymienionych informacji, zgoda wyrażona na zabieg staje się zgodą świadomą i "poinformowaną", a co za tym idzie ważną i skuteczną. Oznacza to, że zgoda pisemna musi zawierać podstawowe dane uszczegółowiające rodzaj zabiegu, jak również wzmiankę o tym, że pacjent został poinformowany o typowych następstwach i powikłaniach zabiegu. Zgoda blankietowa, czyli zgoda ogólna na wszystkie czynności lecznicze, które mają zostać wykonane w trakcie hospitalizacji, traktowana jest jako zgoda nieświadoma i niepoinformowana, co wiąże się z faktem, że zgoda tego rodzaju może zostać uznana za nieważną.

Podobnie traktowana jest zgoda ogólna na wykonanie zabiegu lekarskiego, w tym zgoda na czynność diagnostyczną podwyższonego ryzyka. Wynika to z faktu, że pacjent, który nie jest szczegółowo poinformowany o zabiegu lekarskim oraz o jego następstwach i powikłaniach, nie wie w zasadzie na co się zgadza. Przekazanie pacjentowi wyłącznie ogólnych informacji na temat zabiegu nie skutkuje bowiem powstaniem po stronie pacjenta świadomości na temat samego zabiegu, jak i jego następstw oraz powikłań. Jest to oczywiste zważywszy na fakt, że zdecydowana większość pacjentów nie posiada fachowej wiedzy w dziedzinie medycyny.

Nie ujęcie w treści zgody szczegółowej informacji na temat rodzaju i zakresu zabiegu oraz jego następstw i powikłań może skutkować powstaniem odpowiedzialności karnej i cywilnej lekarza. Jak już wspomniano zgoda nieświadoma i nie poinformowana może bowiem zostać uznana za zgodę nieważną. Przypadek taki może mieć miejsce, gdy pacjent po wykonaniu zabiegu stwierdzi, że nie zgodziłby się na przeprowadzenie zabiegu, jeśli wcześniej wiedziałby, jakie powikłania mogą pojawić się w wyniku przeprowadzenia zabiegu. Ujęcie w treści zgody wzmianki o tym, że pacjent został poinformowany o następstwach i powikłaniach, chroni lekarza przed powstaniem odpowiedzialności.

Innym przypadkiem powstania odpowiedzialności może być sytuacja, w której pacjent po przeprowadzeniu zabiegu stwierdzi, że zgodził się na zabieg inny niż został przeprowadzony. Nie określenie w treści zgody rodzaju i zakresu zabiegu naraża lekarza na powstanie odpowiedzialności z tytułu leczenia pacjenta bez jego zgody.

Wyrażenie przez pacjenta zgody blankietowej na wykonanie zabiegu lekarskiego traktowane jest jako wyrażenie zgody nieświadomej, to znaczy niezgodnej z przepisami prawa. W praktyce zgoda tego rodzaju przyjmuje często formę: "Wyrażam zgodę na proponowany zabieg" lub " Zgadzam się na zabieg operacyjny", co może stanowić podstawę do powstania odpowiedzialności karnej i cywilnej lekarza za leczenie pacjenta bez zgody.
 

Powrót do spisu zagadnień prawnych


08 października 2011