Ubezpieczenie lekarza od odpowiedzialności cywilnej
 

 

Wstęp

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej zawodowej lekarza dotyczy szkód wyrządzonych osobie trzeciej w trakcie szeroko pojętego leczenia - nie musi dojść do trwałego uszczerbku na zdrowiu czy zgonu, bowiem pacjent może otrzymać odszkodowanie także w przypadkach przedłużającego się procesu terapeutycznego, jego skutków obocznych etc., także w przypadku nie dotrzymania ustalonych terminów świadczeń medycznych, błędnego wypełnienia dokumentacji oraz w wielu innych sytuacjach.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej jest obligatoryjne dla lekarzy prowadzących indywidualną praktykę, gdy podpiszą umowę na świadczenie usług zdrowotnych z Kasą Chorych lub gdy zawrą "kontrakt" na świadczenie usług zdrowotnych z Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej w trybie przewidzianym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 13 lipca 1998r. (Dz.U.Nr 93 poz.592). W tym drugim (i właściwie tylko w tym) przypadku lekarz musi posiadać obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej podmiotów przyjmujących zamówienie na świadczenia zdrowotne za szkody wyrządzone przy udzielaniu tych świadczeń; we wszystkich innych sytuacjach lekarz zawiera ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (dobrowolne).

Jak widać, mamy dwa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (wg moich informacji jako jedyny kraj w Europie), co wiąże się z jednej strony z dezorientacją wśród lekarzy (ale także wśród pośredników ubezpieczeniowych), a z drugiej rodzi pewne niebezpieczeństwa, bo możliwa jest sytuacja, że lekarz wykupi ubezpieczenie, ale nie takie jak potrzeba i w razie szkody firma ubezpieczeniowa odmówi wypłaty odszkodowania.

Także w sytuacji, gdy pracujemy wyłącznie w ramach umowy o pracę i odpowiedzialność ponosi za nas pracodawca, to jeżeli przyczynimy się do powstania szkody możemy spotkać się z postępowaniem regresowym, a w pewnych sytuacjach wprost z odmową przejęcia odpowiedzialności przez pracodawcę. Warto więc pomyśleć o ubezpieczeniu, które uchroni nas przed ryzykiem wypłaty odszkodowania ze środków własnych: błąd medyczny, czy niedociągnięcia organizacyjne mogą przytrafić się każdemu z nas - minęły czasy, gdy odpowiedzialność za szkody poczynione pacjentowi spoczywała na zakładzie pracy; pojawiły się nowe formy zatrudnienia; ostatnie lata cechuje wzrost roszczeń odszkodowawczych dotyczących leczenia, diagnozy i stosowanych zabiegów. 

Zanim jednak podpiszemy umowę ubezpieczenia musimy być pewni jakiego ubezpieczenia potrzebujemy (dobrowolnego czy obowiązkowego, choć zawarcie tego pierwszego proponowałbym wszystkim), ustalić zakres ochrony ubezpieczeniowej (jakie czynności medyczne wykonujemy, czy pracujemy na własnym sprzęcie, czy przyjmujemy we własnym gabinecie) oraz wybrać interesującą nas wysokość sumy ubezpieczeniowej (jakie ryzyka wiążą się z wykonywanymi przez nas czynnościami, zakładajmy, że wszystko może się zdarzyć i jaka może być wysokość ewentualnego roszczenia).

 

 

Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej podmiotów przyjmujących zamówienie na świadczenia zdrowotne

Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej podmiotów przyjmujących zamówienie na świadczenia zdrowotne za szkody wyrządzone przy udzielaniu tych świadczeń zawiera lekarz (a dokładniej jego Indywidualna Praktyka Lekarska; powyższe ubezpieczenie dotyczy także grupowych praktyk oraz niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej) podpisujący kontrakt na świadczenie usług medycznych w trybie przewidzianym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 13 lipca 1998r. (Dz.U.Nr 93 poz.592) [chodzi tu o konkurs ofert], z podmiotami wymienionymi w art.8 ust.1 pkt.1-3 Ustawy o Zakładach Opieki Zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991r. z późniejszymi zmianami (Dz.U.Nr 91 poz.408) [mogą to być minister lub centralny organ administracji, wojewoda, jednostki samorządu terytorialnego oraz samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej - zdecydowanie najczęściej dotyczy to tego ostatniego].

Warunki tego ubezpieczenia stanowi Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 listopada 1998r. (Dz.U.Nr 143,poz.921), w związku z czym są one identyczne we wszystkich towarzystwach ubezpieczeniowych.

Poniżej przytoczę kilka cech charakterystycznych dla tego ubezpieczenia:

Ubezpieczenie zawiera się na czas trwania zamówienia na świadczenia zdrowotne (nie można zawrzeć go na czas dłuższy niż czas trwania kontraktu, zapisany w umowie)

Zakres ochrony ubezpieczeniowej równy jest zakresowi przyjętego zamówienia na świadczenia zdrowotne (ubezpieczenie dotyczy wyłącznie czynności wykonywanych w ramach kontraktu)

Suma gwarancyjna w odniesieniu do jednego wypadku wynosi minimum 200.000PLN (jeżeli zdarzeń będzie kilka, to na każde z nich ubezpieczyciel musi wypłacić odszkodowanie do wysokości sumy gwarancyjnej, a więc wysokość sumy ubezpieczeniowej jest w tym przypadku nieokreślona). Od początku roku 2005 zmieniło się rozporządzenie regulujące kwestię ubezpieczenia OC do kontraktu z SP ZOZem - aktualnie jest to Rozp. Min. Finansów z 23.12.2004 (Dz.U. 283 Poz 2825). Zmianie uległa także suma gwarancyjna na jedno zdarzenie i wynosi obecnie równowartość 46.500 euro wyrażoną w PLN wg. pierwszego kursu ogłoszonego przez NBP w roku, w którym rozpoczyna się ubezpieczenie, czyli w tym roku 189.618,-PLN.

Zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie nawet jeżeli ubezpieczony wyrządził szkodę umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa, będąc w stanie nietrzeźwości oraz gdy używał sprzętu medycznego niezgodnie z jego przeznaczeniem lub gdy sprzęt ten był użytkowany i zainstalowany niezgodnie z przepisami, ale w powyższych przypadkach przysługuje mu prawo dochodzenia od ubezpieczającego zwrotu wypłaconego odszkodowania.

Warto zwrócić także uwagę na wyłączenia odpowiedzialności: dotyczą one szkód, których wysokość nie przekracza dwukrotności najniższego wynagrodzenia oraz szkód polegających na utracie, uszkodzeniu lub zniszczeniu mienia.

Szczególnie ważne jest wyłączenie odpowiedzialności za szkody w mieniu, z którego korzysta ubezpieczający, bowiem SP ZOZ często w umowie kontraktowej obarcza lekarza taką odpowiedzialnością, co sprawia, że musi on zawrzeć dodatkowo dobrowolne ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z odpowiednim rozszerzeniem zakresu ubezpieczenia o szkody w mieniu dzierżawionym, użyczonym, wynajmowanym (nie ma możliwości zawarcia tylko takiego rozszerzenia).

Wykupując powyższe ubezpieczenie trzeba zwrócić uwagę jedynie na wysokość składki za miesiąc, bowiem jak wcześniej zaznaczyłem warunki ubezpieczenia są identyczne we wszystkich towarzystwach ubezpieczeniowych (tak jak OC komunikacyjne); niektóre firmy promują jednak to ubezpieczenie proponując zniżki w innych ubezpieczeniach, warto więc o takie zapytać.

 

 

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej lekarza (dobrowolne)

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej lekarza (nazywane potocznie dobrowolnym) zapewnia ochronę ubezpieczeniową we wszystkich przypadkach udzielania świadczeń medycznych z wyjątkiem sytuacji, w której wymagane jest, zgodnie z prawem, zawarcie ubezpieczenia obowiązkowego (np. gdy zawieramy "kontrakt" z SPZOZ): obejmuje odpowiedzialność za szkody powstałe w związku wykonywaniem czynności zawodowych w ramach umowy o pracę lub innej umowy cywilno-prawnej (np. umowa zlecenie lub "kontrakt" z NZOZ), w ramach indywidualnej praktyki, a także związane z udzielaniem pomocy w nagłych przypadkach.

Zawarcie powyższego ubezpieczenia jest obligatoryjne dla lekarzy podpisujących umowę na świadczenie usług zdrowotnych z Kasą Chorych - w tym przypadku wymagane jest, aby suma ubezpieczenia wynosiła nie mniej niż 200.000 PLN oraz ubezpieczenie obejmowało ryzyka przeniesienia zakażenia wirusami HIV i HBV (WZW B).

Warunki tego ubezpieczenia różnią się w poszczególnych towarzystwach ubezpieczeniowych, więc przed zawarciem ubezpieczenia trzeba zwrócić uwagę nie tylko na wysokość składki (różnice wynoszą nawet kilkaset procent), ale także zakres ochrony ubezpieczeniowej - rozbieżności dotyczą najczęściej objęcia ubezpieczeniem ryzyka przeniesienia zakażenia wirusami HIV i HBV, objęcia ubezpieczeniem szkód wynikłych z rażącego niedbalstwa, możliwości rozszerzenia zakresu ubezpieczenia o szkody w mieniu użyczanym, dzierżawionym oraz wysokości udziału własnego (jest to część odszkodowania pokrywana przez ubezpieczającego - może wynosić od 0-10%) i wysokości franszyzy (jest to minimalna wysokość szkody poniżej której roszczenia nie są rozpatrywane przez ubezpieczyciela i muszą być pokryte przez ubezpieczającego). Jeżeli prowadzimy prywatną praktykę to zawierając to ubezpieczenie warto zwrócić uwagę, czy ubezpieczenie obejmuje także tzw. delikt, czyli szkody związane z posiadanym i użytkowanym mieniem (chodzi tu o sytuacje, gdy pacjent ulegnie wypadkowi na terenie naszego gabinetu np. poślizgnie się na mokrej podłodze i złamie rękę).

We wszystkich towarzystwach ubezpieczeniowych spotkamy się jednak z odmową ubezpieczenia zdarzeń wyrządzonych umyślnie, w stanie nietrzeźwości oraz szkód wyrządzonych w związku z użytkowaniem sprzętu zainstalowanego niezgodnie z przepisami, nie posiadającego atestów lub nieprawidłowo eksploatowanego; często także, gdy będziemy wykonywali czynności wykraczające poza zakres naszej specjalności lub gdy nie będziemy mieli aktualnych badań dopuszczających nas do pracy.

Suma gwarancyjna w tym ubezpieczeniu wyczerpuje się o wypłacone odszkodowania, ale istnieje możliwość doubezpieczenia się w czasie jego trwania.

 

 

Odpowiedzialność osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy

Za osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę odpowiedzialność ponosi pracodawca, ale wg kodeksu pracy, ich odpowiedzialność pracownicza za szkody wyrządzone zakładowi pracy sprowadza się do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia - jeżeli będziemy sprawcą szkody, to odszkodowanie wypłaci nasz zakład pracy lub towarzystwo ubezpieczeniowe, w którym wykupił on ubezpieczenie, ale nasz pracodawca ma możliwość odebrania nam, tytułem regresu, wynagrodzenia (w pełnej wysokości) za trzy miesięce.

W pewnych sytuacjach zakład pracy może jednak uchylić się od ponoszenia odpowiedzialności za nasze czyny:

Pierwsza z nich dotyczy braku zgody pacjenta na proponowane leczenie (także gdy będziemy udzielali pomocy nieprzytomnemu lub splątanemu pacjentowi)

Druga związana jest z przetaczaniem osocza - zgodnie z przepisami regulującymi zasady przetaczania krwi i jej pochodnych, przetaczać należy osocze po karencji (choć takiego nie ma), a osocze bez karencji lekarz przetacza na własną odpowiedzialność (cała odpowiedzialność za ewentualne szkody, które spowoduje transfuzja, spoczywa w tym przypadku na zlecającym ją lekarzu).

Przedstawiłem tu dwie sytuacje, które opisywane były w periodykach o tematyce ubezpieczeniowej; myślę jednak, że prawnicy naszego zakładu pracy, znaleźliby więcej takich możliwości uniknięcia odpowiedzialności, tym bardziej, że jedynie znikoma część szpitali w Polsce zawiera ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej związanej z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, a więc wypłata odszkodowania powoduje powstanie dziury w budżecie.

Pozostaje jeszcze jedna sytuacja, w której lekarz ponosi pełną osobistą odpowiedzialność, a mianowicie udzielanie pomocy w sytuacjach nagłych, np. poszkodowanym w wypadku komunikacyjnym (a takie roszczenia także się zdarzają).

 

 

O autorze powyższego tekstu

Autorem powyższego opracowania jest lek. med. Rafał Młynarski

Porównanie -  warunki obowiązkowego ubezpieczenia OC anestezjologów w różnych tow. ubezpieczeniowych.